TL;DR — ที่รถไฟญี่ปุ่นเงียบมากเพราะวัฒนธรรม “ไม่รบกวนคนอื่น” ฝังรากลึกมานาน การพูดคุยไม่ใช่เรื่องผิด แต่ขอให้ระวังระดับเสียง อย่านั่งถ่างขาจนคนอื่นนั่งไม่ได้ และถ้าเป็นไปได้ให้เลี่ยงช่วงชั่วโมงเร่งด่วน แค่นี้ก็จะทำให้ทุกคนเดินทางด้วยกันได้อย่างสบายใจขึ้นมาก
ช่วงเวลาที่รู้สึกขัดใจ
ตอนออกไปในตัวเมือง มีนักท่องเที่ยวต่างชาติกลุ่มใหญ่ขึ้นรถไฟมาพร้อมกัน
เข้าใจนะว่าตื่นเต้นกับการท่องเที่ยว เข้าใจว่าอยากคุยกับเพื่อน แต่เสียงดังมากจริงๆ ดังถึงขนาดที่ก้องทั้งตู้โดยสาร และก็คุยกันอยู่อย่างนั้นตลอด
ผู้โดยสารคนญี่ปุ่นรอบข้างต่างก็นิ่งเงียบ บางคนก้มดูโทรศัพท์ บางคนหลับตา ไม่มีใครพูดอะไร แต่ก็พอเดาได้ว่าข้างในรู้สึกยังไง ส่วนตัวเองก็รู้สึก “ขัดใจ” อยู่เหมือนกันตามตรง
นึกขึ้นมาว่า “ไม่ได้อ่านป้ายในรถไฟหรือเปล่านะ” แต่ก็คิดว่าป้ายมารยาทในรถไฟมันก็ไม่ได้ใหญ่โตอะไร จะไม่เห็นก็ไม่แปลก
แต่ในเมื่อมาถึงญี่ปุ่นแล้ว อยากให้รู้เรื่องพวกนี้ไว้บ้าง เลยเป็นที่มาของบทความนี้
แล้วทำไมต้องเงียบ?
พูดตรงๆ ก่อนที่จะคิดจะเขียนบทความนี้ ก็ไม่เคยนึกถึงเรื่องนี้อย่างจริงจังเหมือนกัน
นั่งรถไฟแล้วก็เงียบๆ ไว้ มันเป็นนิสัยที่ติดมาตั้งแต่ไม่รู้เมื่อไหร่ ไม่เคยตั้งคำถามว่า “ทำไม” เลยด้วยซ้ำ
พอคิดดูอีกที รู้สึกว่าสาเหตุหลักน่าจะมาจากนิสัยของคนญี่ปุ่นที่พยายามไม่ทำให้คนอื่นรู้สึกไม่สบายใจ นอกจากนี้คนญี่ปุ่นก็ไม่ค่อยมีวัฒนธรรมพูดคุยกับคนแปลกหน้าบนรถไฟอยู่แล้ว (แม้จะมีบางคนที่ทำ) สองอย่างนี้รวมกันก็เลยยิ่งทำให้บรรยากาศในรถไฟเงียบลงไปอีก
ป้ายมีอยู่นะ แต่เล็กมาก
รถไฟส่วนใหญ่จะมีป้ายประกาศเรื่องมารยาท อย่างเช่น “กรุณาปิดโทรศัพท์ใกล้ที่นั่งสำหรับผู้สูงอายุและผู้พิการ” หรือ “งดรับสายโทรศัพท์ภายในรถไฟ”
แต่ไม่ได้ใหญ่โตอะไร และก็ไม่คิดว่านักท่องเที่ยวต่างชาติทุกคนจะได้อ่าน
เพราะฉะนั้นที่ไม่ได้อ่านป้ายก็ไม่ได้โกรธอะไร ไม่รู้ก็เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้
แต่ก็ยังอยากให้รู้ไว้ เพราะคนญี่ปุ่นหลายคนรวมถึงตัวเองด้วยก็รู้สึกไม่สบายใจถ้าเสียงดังเกินไป
ขอให้ลดระดับเสียงลงหน่อย
ไม่ได้บอกว่าห้ามคุย การพูดคุยกับเพื่อนเป็นเรื่องปกติ และเข้าใจว่าตื่นเต้นกับการท่องเที่ยว
แค่ขอให้ระวังเรื่องระดับเสียงสักนิดก็พอ
ลองนึกภาพว่าเสียงควรเป็นแบบ “คนข้างๆ ได้ยิน” ไม่ใช่ “ก้องทั้งตู้โดยสาร” แค่นี้ก็ต่างกันมากแล้ว
การรับสายโทรศัพท์ในรถไฟถือเป็นเรื่อง NG ในญี่ปุ่น เรื่องนี้มีเขียนในป้ายด้วย และคนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ก็ทำตาม คนที่ไม่ทำตามมักจะโดนมองด้วยสายตาเย็นชา ถ้าต้องรับสายขอให้รอลงจากรถไฟก่อนนะ
วิธีนั่ง — อย่าถ่างขาเกินไป
อีกเรื่องที่ควรระวังคือวิธีนั่งบนรถไฟ
บางทีก็เห็นคนนั่งถ่างขากว้างมากจนคนอื่นนั่งข้างๆ ไม่ได้ ทั้งที่จริงๆ ชิดกันอีกนิดก็นั่งได้อีกหนึ่งคน แต่ก็วางเฉยเหมือนไม่รู้ตัว
คนญี่ปุ่นบางคนก็ทำแบบนี้เหมือนกัน แต่มันเป็นมารยาทที่ไม่ดีมากๆ
ถ้ามีที่ว่างข้างๆ ขอให้รวบขาให้หน่อยเพื่อเปิดพื้นที่ให้คนอื่น โดยเฉพาะช่วงที่รถไฟแน่น
หลีกเลี่ยงชั่วโมงเร่งด่วนถ้าเป็นไปได้
สุดท้าย ชั่วโมงเร่งด่วนของรถไฟญี่ปุ่นนั้นหนักมากจริงๆ
วันจันทร์ถึงศุกร์ ช่วงเช้า 7-9 โมง และช่วงเย็น 17-20 นาฬิกา โดยเฉพาะสายในเมืองใหญ่จะแออัดมาก หลังจากช่วงโควิดที่ Work from Home แพร่หลายมากขึ้น สถานการณ์ดีขึ้นบ้างเมื่อเทียบกับก่อน แต่ก็ยังเครียดมากอยู่ดี
ถ้ามาเที่ยวแบบนักท่องเที่ยว น่าจะสามารถเลี่ยงช่วงนี้ได้ ดังนั้นแนะนำให้หลีกเลี่ยงไว้ก่อน การเดินทางที่เต็มไปด้วยความเครียดนั้นเสียดายเกินไปสำหรับการท่องเที่ยว
คำถามที่พบบ่อย
Q: นั่งรถไฟญี่ปุ่นแล้วคุยกับเพื่อนได้ไหม? A: คุยได้ค่ะ/ครับ แต่ขอให้ระวังเรื่องระดับเสียง พยายามให้เสียงเบาพอที่คนข้างๆ ได้ยินเท่านั้น ไม่ใช่ทั้งตู้โดยสาร
Q: ในรถไฟญี่ปุ่นมีป้ายบอกมารยาทไหม? A: มีค่ะ/ครับ รถไฟส่วนใหญ่จะมีป้ายประกาศเรื่องมารยาท แต่ไม่ได้ใหญ่มาก นักท่องเที่ยวบางคนอาจมองไม่เห็นหรือไม่ได้อ่านก็เป็นได้
Q: ชั่วโมงเร่งด่วนในญี่ปุ่นคือช่วงไหน? A: วันจันทร์-ศุกร์ ช่วงเช้า 7-9 โมง และช่วงเย็น 17-20 นาฬิกา จะแออัดมากเป็นพิเศษ หากมาท่องเที่ยวแนะนำให้หลีกเลี่ยงช่วงนี้
Q: การนั่งถ่างขาบนรถไฟผิดมารยาทไหม? A: ใช่ค่ะ/ครับ การนั่งถ่างขาจนคนอื่นนั่งข้างๆ ไม่ได้ถือเป็นมารยาทที่ไม่ดี แม้แต่คนญี่ปุ่นบางคนก็ทำ แต่ไม่ใช่สิ่งที่ควรทำ
บทความนี้แปลโดย Claude AI หากมีข้อผิดพลาดในการแปลจนทำให้เกิดการแสดงออกที่ไม่สุภาพหรือไม่เหมาะสม ต้องขออภัยเป็นอย่างยิ่งมา ณ ที่นี้
TL;DR ――日本の電車が静かなのは、「他人に迷惑をかけない」という意識が文化として深く根付いているからです。会話自体は問題ありませんが、声のボリュームは控えめに。足を広げて座らない、ラッシュアワーはできるだけ避ける――この点を意識してもらえると、お互い気持ちよく移動できます。
もやっとした瞬間
都内に出かけたとき、電車の中でそれなりの人数の外国人観光客グループが乗り込んできました。
旅の興奮があるのはわかります。友達と話したいのもわかります。でも、声がかなり大きかったです。車内全体に響くくらいの音量で、ずっと話し続けている。
周りの日本人乗客は、みんな静かにスマホを見たり目をつぶったりしていました。誰も何も言いません。でも、内心どう思っているかは、なんとなく想像がつきます。私自身も、正直「もやっ」としました。
「注意書きを見ていないのかな」とも思いました。車内のマナー掲示はそれほど大きくないから、気づかないのも仕方ないのかもしれません。
でも、せっかく日本に来てくれているなら、こういうことを少し知っておいてほしいと思い、この記事を書きました。
そもそも、なんで静かにするの？
正直に言うと、この記事を書こうと思うまで、自分でもちゃんと考えたことがありませんでした。
電車の中では静かにする。それは気づいたときには身についていた習慣で、「なんでだろう？」と思ったことさえありません。
改めて考えてみると、他人の迷惑になる行為を出来るだけ避ける、という日本人としての性質が主な原因じゃないかと思います。
また、電車内で見ず知らずの他人と会話をする習慣もあまりないので(する人もいますが)、それが拍車をかけているようにも思います。
注意書きはある。でも、小さい
ほとんどの電車には、マナーに関する掲示があります。「優先席付近では携帯電話の電源をお切りください」とか、「車内での通話はご遠慮ください」とか。
ただ、それほど大きくはないし、外国人旅行者が全員読んでいるとは思えません。
だから、掲示を見ていないこと自体は、正直責める気にはなれません。知らなかっただけ、というのは十分ありうる話です。
それでも、知ってほしいとは思います。私も含め、不愉快に感じる日本人は多いと思います。
声のボリュームを少し下げてほしい
会話をするな、と言いたいわけではありません。友達と話すのは普通のことだし、旅先で盛り上がる気持ちもわかります。
ただ、声のボリュームだけ、少し意識してもらえると助かります。
「車内全体に届く声」ではなく「隣の人にだけ聞こえる声」くらいのイメージです。それだけでだいぶ違います。
電話での通話は、日本では NG とされています。これは掲示にも書いてあるし、日本人もほとんど守っていますし、守っていない人は冷たい目で見られます。通話は電車を降りてからしてください。
席の座り方：足を広げすぎないで
また、電車での座り方にも注意が必要です。
足を大きく広げて座っていて、隣に人が座れないような状態になっているのを、たまに見かけます。詰めれば一人座れるのに、気にしていない。
これは日本人でもやっている人がいますが、非常に悪いマナーです。
隣に人が座れる空間がある場合は、少し足をまとめて場所を作ってあげてください。混雑している時間帯は特に。
ラッシュアワーはできるだけ避けて
最後に、日本の電車のラッシュアワーは、なかなかのものです。
平日の朝（7時〜9時ごろ）と夕方（17時〜20時ごろ）は、特に都市部の路線が非常に混雑します。コロナ以降、テレワークが広まって以前よりはマシになったとは思います。でも、それでも相当なストレスがかかります。
観光目的で動いているなら、この時間帯は外せるはずですので避けた方が無難です。移動そのものがストレスになってしまうのはもったいないです。
FAQ
Q: 電車の中で会話してはいけないの？ A: 会話自体は問題ありません。声のボリュームを周りに聞こえない程度に抑えることを心がけてください。
Q: 車内に注意書きはある？ A: はい、ほとんどの電車にマナーに関する掲示があります。ただし、大きくはないので気づかないこともあるかもしれません。
Q: ラッシュアワーはいつ？ A: 平日の朝7時〜9時、夕方17時〜20時ごろが特に混雑します。観光目的であればこの時間帯はできるだけ避けるのがおすすめです。
Q: 席を広げて座っているのはマナー違反？ A: はい。足を大きく広げて隣の人が座れなくなるのはマナー違反とされています。日本人でもやっている人はいますが、良いこととはされていません。