TL;DR — “Itadakimasu” không phải là lời cầu nguyện tôn giáo, mà là tập tục độc đáo của Nhật Bản thể hiện lòng biết ơn đối với sinh mạng của thức ăn và người đã nấu nướng. “Gochisousama deshita” là lời nói sau bữa ăn, cũng mang ý nghĩa biết ơn tương tự. Cả hai đều không bắt buộc, nhưng khi người nước ngoài nói, người Nhật đi cùng thường rất vui.
Lời Chào Trước Và Sau Bữa Ăn Là Điều Tự Nhiên Với Tôi
Ở Nhật, có phong tục nói “Itadakimasu” trước bữa ăn và “Gochisousama deshita” sau khi ăn xong.
Tôi không nhớ rõ, nhưng có lẽ tôi đã được bố mẹ dạy từ nhỏ.
“Itadakimasu” là lời cảm ơn người đã nấu nướng, cảm ơn nguyên liệu thực phẩm.
“Gochisousama deshita” cũng là lời cảm ơn người đã nấu nướng, cảm ơn nguyên liệu thực phẩm.
Tôi vẫn luôn cảm nhận như vậy, nhưng nghĩ rằng nên tìm hiểu chính xác nguồn gốc của những lời này và chia sẻ, nên tôi đã viết bài này.
Ý Nghĩa Của “Itadakimasu”
“Itadaku (頂く)” vốn là cách nói khiêm tốn khi nhận gì đó từ người bề trên.
Trong bối cảnh bữa ăn, nó mang ý nghĩa “nhận lấy sinh mạng của thức ăn”. Dù là rau, cá hay thịt, tất cả đều từng là sinh vật sống, và đây là lời biết ơn vì chúng xuất hiện trên bàn ăn.
Mở rộng hơn, đây cũng là lời “cảm ơn” gửi đến tất cả mọi người — người trồng nguyên liệu, người thu hoạch, người vận chuyển, người nấu nướng.
Không có ý nghĩa tôn giáo đặc biệt, không liên quan trực tiếp đến Phật giáo hay Thần đạo. Đây cũng không phải là lời cầu nguyện hướng đến vị thần cụ thể nào. Nếu phải nói, “tinh thần biết ơn” có thể có điểm chung với nhiều tôn giáo, nhưng ở Nhật, bất kể tôn giáo nào, mọi người đều dùng như thường.
Việc chắp tay lại cũng vì đây là cử chỉ thể hiện lòng biết ơn. Đây gần giống với hành động “cảm ơn” hơn là cầu nguyện.
Ý Nghĩa Của “Gochisousama Deshita”
“Gochisousama deshita” là câu nói sau bữa ăn, có nghĩa là “tôi đã được thết đãi”.
Nguồn gốc của từ “Gochisou (ご馳走)” rất thú vị.
“Chisou (馳走)” có nghĩa là “phi ngựa”, và xưa kia người ta phi ngựa tìm kiếm nguyên liệu để chuẩn bị bữa tiệc, từ đó từ này trở thành từ thể hiện sự “tiếp đãi”.
Vì vậy, “Gochisousama deshita” là lời biết ơn gửi đến người đã vất vả chuẩn bị bữa ăn. Nếu ăn ở nhà thì hướng đến người đã nấu, nếu ăn ngoài nhà hàng thì hướng đến nhà hàng đã nấu cho mình.
Nhiều người Nhật nói “Gochisousama deshita” khi đứng dậy rời nhà hàng sau khi ăn xong. Dù nhân viên có nghe thấy hay không cũng được, đây là câu tự nhiên phát ra từ miệng.
Viết đến đây tôi chợt nhớ, khi được ai đó mời cơm, mình cũng nói với người đó.
Người Nước Ngoài Có Bắt Buộc Phải Nói Không?
Hoàn toàn không bắt buộc.
Không nói cũng không bị coi là thô lỗ, và cũng không ai nhắc nhở bạn. Tuy nhiên, khi ăn chung với người Nhật mà nói “Itadakimasu”, hầu hết mọi người sẽ vui. Cảm giác như “À, họ biết rồi”.
Dù không nói được tiếng Nhật, chỉ cần nói được “Itadakimasu” là đủ rồi. Phát âm có hơi lạ cũng không sao. Tình cảm sẽ truyền đạt được.
Câu hỏi thường gặp
Q: “Itadakimasu” có phải là lời cầu nguyện mang tính tôn giáo không? A: Không, đây không liên quan đến tôn giáo cụ thể nào. Đây là lời chào thường ngày ăn sâu vào văn hóa Nhật Bản, thể hiện lòng biết ơn đối với sinh mạng của thức ăn và người đã nấu nướng. Người theo đạo Phật hay người không theo tôn giáo nào cũng đều dùng như nhau.
Q: Người nước ngoài có bắt buộc phải nói “Itadakimasu” không? A: Không bắt buộc. Không nói cũng không ai phiền. Tuy nhiên, nếu nói trong bữa ăn chung với người Nhật, hầu hết họ sẽ rất vui.
Q: “Gochisousama deshita” có nghĩa là gì? A: “Gochisou” có nguồn gốc là “phi ngựa đi tìm nguyên liệu thực phẩm”, thể hiện lòng biết ơn đối với người đã chuẩn bị bữa ăn. Đây là lời nói sau khi ăn xong.
Q: Không nói “Itadakimasu” có phải là thiếu lịch sự không? A: Người nước ngoài không nói cũng không bị coi là thiếu lịch sự. Tuy nhiên, ở Nhật đây là câu nói tự nhiên trước bữa ăn, nên nếu nói khi ăn chung với người khác, bạn sẽ hòa nhập tự nhiên hơn.
Bài viết này được dịch bằng Claude AI. Chúng tôi thành thật xin lỗi nếu có bất kỳ lỗi dịch thuật nào dẫn đến những cách diễn đạt có thể gây phật ý hoặc thiếu lịch sự.
TL;DR — 「いただきます」は宗教的な祈りではなく、食べ物の命と料理してくれた人への感謝を表す日本独自の習慣。「ごちそうさまでした」は食後に使う、同じく感謝の言葉。どちらも強制ではないけど、外国人が使うと一緒にいる日本人はたいてい喜ぶ。
食前食後の挨拶は自然に身についていた
日本では、食前に「いただきます」、食後に「ごちそうさまでした」と言う慣習があります。
全然覚えてないけど自分も親に教わったんだと思う。
「いただきます」は食事を作ってくれた人への感謝、食材への感謝。
「ごちそうさまでした」も食事を作ってくれた人への感謝、食材への感謝。
そんな感覚でいたけど、正確にはどういう由来かを調べて発信した方がよいかと思って記事にしました。
「いただきます」の意味
「いただく（頂く）」は、もともと目上の人から何かをもらうときの謙遜した言い方です。
食事の場面では、「食べ物の命をいただく」という意味があります。野菜でも魚でも肉でも、もともと生きていたものが食卓に並んでいてその感謝を込めた言葉です。
さらに広げると、その食材を育てた人、収穫した人、運んだ人、料理してくれた人、全員に向けた「ありがとう」でもあります。
宗教的な意味は特になく仏教とも神道とも直接の関係はありません。特定の神様に向けた祈りでもないです。強いて言えば「感謝の精神」という点でいろんな宗教と共鳴するところはあるかもしれないけど、日本では宗教に関係なく、誰でも普通に使います。
手を合わせるのも、合掌が感謝を表すジェスチャーだからです。祈りというより「ありがとう」の動作に近いです。
「ごちそうさまでした」の意味
「ごちそうさまでした」は食後に使う言葉で、「ご馳走になりました」という意味です。
「ご馳走（ごちそう）」という言葉の語源が面白いです。
「馳走（ちそう）」は「馬を走らせる」という意味で、昔はごちそうを準備するために食材を求めて馬を駆け回ったことから、「もてなし」を表す言葉になったとされています。
だから「ごちそうさまでした」は、食事を用意するために奔走してくれた人への感謝の言葉です。家で食べたなら料理してくれた人、外食なら料理してくれたお店の人に向けた「ありがとう」です。
レストランで食べ終わったときにも「ごちそうさまでした」と言いながら席を立つ日本人は多いです。店員に聞こえなくてもいい、自然と口から出る言葉として定着しています。
書いていて思い出したけど、人にご飯を奢ってもらった時、奢ってくれた人に対しても言います。
外国人も言わないといけないの？
まったくそんなことはありません。
言わなくても失礼には当たらないし、誰かに注意されることもない。ただ、一緒に食事をしている日本人がいる場面で「いただきます」と言うと、たいていの人は嬉しくなると思います。「あ、知ってるんだ」という感じで。
日本語が話せなくても、「いただきます」だけ言えればそれで十分です。発音が多少怪しくても全然気にしないでください。気持ちだけで伝わります。
よくある質問
Q: 「いただきます」は宗教的な言葉ですか？ A: いいえ、特定の宗教とは無関係です。食べ物の命や料理してくれた人への感謝を表す、日本文化に根付いた日常の挨拶です。仏教徒でも無宗教の人でも同じように使います。
Q: 外国人でも「いただきます」と言わないといけませんか？ A: 強制ではありません。言わなくても誰も怒りません。ただ、言うと一緒に食事をしている日本人はたいてい喜びます。
Q: 「ごちそうさまでした」の意味は何ですか？ A: 「ご馳走」はもともと「馬を走らせて食材を集めた」という意味で、食事を準備してくれた人への感謝の言葉です。食後に使います。
Q: 「いただきます」を言わないのは失礼ですか？ A: 外国人が言わなくても失礼には当たりません。ただ、日本では食前に自然と口から出る言葉なので、一緒に食事をする場面では言うとより自然に馴染めます。