TL;DR — Hầu hết người Nhật đeo khẩu trang theo ý muốn cá nhân — để giảm dị ứng phấn hoa, phòng cúm, giữ ấm, hoặc đơn giản là cảm thấy thoải mái — không phải vì họ bị ốm. Thói quen này bắt rễ từ thời bùng phát dị ứng phấn hoa vào những năm 1980 và ngày càng lan rộng hơn từ đó.
Người Nhật Hay Đeo Khẩu Trang
Khi đang viết bài về dị ứng phấn hoa, tôi chợt nhớ đến tỷ lệ đeo khẩu trang rất cao của người Nhật.
Vì tôi là người Nhật nên điều này có vẻ hoàn toàn bình thường với tôi, nhưng nhìn từ góc độ của người nước ngoài, đây có lẽ là một cảnh tượng khá kỳ lạ.
Vậy nên, bài viết lần này sẽ nói về lý do tại sao tỷ lệ đeo khẩu trang ở Nhật lại cao đến như vậy.
Tôi Đã Nhờ Claude Tìm Hiểu Giúp
Sau khi nhờ Claude nghiên cứu kỹ, đây là những điều tôi biết được:
- Từ thập niên 1980, sự bùng phát của dị ứng phấn hoa đã khiến ngày càng nhiều người đeo khẩu trang dùng một lần
- Năm 2003, “Siêu khẩu trang lập thể” (超立体マスク) của Uni-Charm trở thành sản phẩm hot và được phổ biến rộng rãi
- Đại dịch SARS năm 2002–2003 càng thúc đẩy xu hướng này, và từ năm 2010 sản lượng khẩu trang liên tục tăng
- Từ năm 2020, COVID-19 đẩy tỷ lệ đeo khẩu trang lên gần 100%
Không Muốn Lây Cho Người Khác, Cũng Không Muốn Bị Lây
Nhìn lại, tôi nhớ rằng từ khoảng những năm 2000, mỗi mùa cúm tôi cũng bắt đầu đeo khẩu trang. (Rồi sau đó bị dị ứng phấn hoa nên thêm một mùa nữa phải đeo…)
Lý do tôi bắt đầu đeo khẩu trang là: nếu chẳng may mình đang bị cúm, tôi không muốn lây cho người khác. Đồng thời, tôi cũng không muốn bị lây từ những người không biết mình đang bị cúm mà vẫn ra đường không đeo khẩu trang.
Cảm giác “không muốn lây cho người khác” là như thế này.
Chẳng hạn, đang làm việc ở công ty thì đột nhiên sốt cao. Nếu không đeo khẩu trang, biết đâu mình đã lây cho những người đã nói chuyện với mình trong ngày hôm đó — điều đó sẽ gây phiền cho cả công ty.
Dù vậy thì lây từ đâu cũng chẳng biết được, và đôi khi đeo khẩu trang cũng vô ích thôi (cười).
Đeo Khẩu Trang Để Cảm Thấy An Tâm
Có những người không chỉ không có cảm giác phản đối việc đeo khẩu trang, mà còn tìm thấy sự an tâm khi đeo.
“Ấm hơn”, “Không cần lo mặt mộc”, “Cảm giác an tâm hơn”
Lý do thứ hai là từ góc nhìn của phụ nữ. Chừng nào chưa tháo khẩu trang ra, không ai biết bạn chỉ kẻ mắt mà không trang điểm phần còn lại của khuôn mặt.
Đẹp Nhờ Khẩu Trang / Lừa Nhờ Khẩu Trang
Từ đây xuất hiện hai khái niệm thú vị trong tiếng Nhật: “マスク美人” (masuku bijin — người đẹp nhờ khẩu trang) và “マスク詐欺” (masuku sagi — lừa đảo nhờ khẩu trang). Nghĩ lại thì đây là những từ khá thô lỗ nhỉ. Nhưng chúng lại xuất hiện trong hội thoại hàng ngày.
Về mặt nguyên lý, điều này có thể giải thích được: não người có cơ chế bù đắp phổ biến, tức là “tưởng tượng lý tưởng hóa phần bị che khuất”. Khi một phần khuôn mặt bị khẩu trang che đi, não bạn tự động điền vào phần còn thiếu theo hướng tích cực nhất — đôi khi kết quả vượt xa thực tế.
Nói cho cùng, ở các nước phương Tây, bình luận về ngoại hình của người khác thường được coi là “xâm phạm nhân cách và phẩm giá cá nhân”.
Trong khi đó, ở Nhật, những câu như “Dạo này mập hơn à?” hay “Ốm đi rồi đó?” được nói như câu chào hỏi, không có ác ý. Và cả người nói lẫn người nghe đều hiểu ngầm điều đó.
Nếu là với bạn thân, thường chỉ cần một câu “Thôi đi, tao biết rồi (cười)” là xong.
Muốn Đeo Nhưng… Không Chịu Được
Cá nhân tôi thì muốn đeo khẩu trang mọi lúc, để não người xung quanh tha hồ tưởng tượng lý tưởng hóa (cười).
Nhưng có một nhược điểm nghiêm trọng…
Nóng quá!
Tôi đổ mồ hôi rất nhiều khi đeo khẩu trang. Chỉ mình tôi vậy thôi không nhỉ?
Đeo khẩu trang một lúc là nóng bừng rồi mồ hôi tuôn ra ào ào — vậy mà không hiểu sao mọi người xung quanh vẫn đeo tỉnh bơ?
Tóm lại, nếu bạn thấy nhiều người đeo khẩu trang ở Nhật, đừng lo lắng. Đa số là tự nguyện đeo. Những người thực sự đang bị bệnh và đeo khẩu trang thì khá ít.
Câu hỏi thường gặp
Q: Tại sao người Nhật đeo khẩu trang ngay cả khi không bị bệnh? A: Có nhiều lý do — giảm nhẹ dị ứng (đặc biệt trong mùa sốt cỏ khô), bảo vệ trong mùa cúm, ấm áp trong thời tiết lạnh, và với một số người, mang lại cảm giác thoải mái và tự tin. Đeo khẩu trang đã trở thành thói quen ăn sâu từ lâu trước COVID-19.
Q: Tôi có cần đeo khẩu trang ở Nhật Bản không? A: Không — khẩu trang hiện không còn bắt buộc ở hầu hết các địa điểm công cộng ở Nhật Bản. Đeo hay không hoàn toàn là lựa chọn cá nhân. Bạn vẫn sẽ thấy nhiều người đeo, nhưng không ai mong đợi hay gây áp lực để bạn làm điều tương tự.
Q: “Masuku bijin” (マスク美人) là gì? A: Đây là thuật ngữ tiếng Nhật cho người trông hấp dẫn khi đeo khẩu trang. Não có xu hướng lấp đầy những phần ẩn của khuôn mặt bằng hình ảnh lý tưởng hóa — đôi khi dẫn đến mặt trái: masuku sagi (マスク詐欺, “gian lận khẩu trang”), cách diễn đạt hài hước khi khuôn mặt không đeo khẩu trang không như kỳ vọng.
Bài viết này được dịch bằng Claude AI. Chúng tôi thành thật xin lỗi nếu có bất kỳ lỗi dịch thuật nào dẫn đến những cách diễn đạt có thể gây phật ý hoặc thiếu lịch sự.
TL;DR — 日本人のマスク着用率が高い背景には、花粉症・インフルエンザ対策の歴史があります。今は義務でなく自分の意思でつけている人がほとんどで、みんなが病気というわけではありません。
日本人はマスクつけがち
花粉症の記事を書いていて思い出したのが、日本人のマスク着用率の高さ。
自分は日本人なので違和感はないんだけど、他の国からしたら異様な光景なんじゃないかなと思ってきた。
で、今回はなんで日本人はマスク着用率が高いかの記事です。
Claude さんに調べてもらった
Claude さんにちゃんと調べたもらった結果。以下のことが分かりました。
- 1980年代以降に花粉症の流行で使い捨てマスクを着ける人が増えた
- 2003年にはユニ・チャームの「超立体マスク」がヒットして主流になった
- 2002〜2003年SARSの世界的大流行がさらに拍車をかけ、2010年度以降マスクの生産量が右肩上がりになった
- 2020年〜COVID-19で着用率がほぼ100%に
移したくない移されたくないの両方
思い返してみると、自分も2000年代くらいにインフルエンザが流行る季節にはマスクをつけるようになった覚えがあります。(その後花粉症になったのでその季節も追加…)
なんでマスクをするようになったのかは、自分がもしインフルエンザにかかっていたら他の人に移したくない、同時に、インフルエンザにかかっていることを知らずにマスク無しで行動している人から移されたくない、という考えからでした。
移したくない、という気持ちは例えばこういうことです。
自分が職場で仕事をしていた時に急に熱があがってきた。もしマスクをしていなかったら、今日その時点まで会話をした人たちに移しているかもしれない、それは職場全体に迷惑がかかる。
って言っても映る時はどこから映るか分からないしマスクしてても無駄な時はあるんですよね(笑)
マスクをつけることで安心感を得られる
マスクをつけてることに拒否感がない、というより、安心感を得られるという人もいるようです。
「暖かいから」「すっぴんでも気にしなくていい」「安心感があるから」
2番目の理由は女の人の目線ですね。目以外のメイクをしてなくてもマスクを外さない限りばれない、というものです。
マスク美人・マスク詐欺
この流れで出てきたのがこの見出しの単語です。改めて考えるとこれすっごい失礼な言葉ですね。でも日常会話で出てきます。
こういうことが起こるのは原理としてはわかっていて、“脳の補完機能で「隠れた部分を理想的に想像する」という普遍的なメカニズムがある” とのことです。
そもそもの話、欧米では個人の容姿へのコメントは「相手の人格や尊厳への介入」として捉えられやすいそうです。
一方、日本では「太った？」「痩せた？」を挨拶代わりに悪意なく言うし、言う側も受ける側もそれを織り込み済みで行動している感じがあります。
親しい間柄だったら、「言うな、自分でもわかってんだよｗ」で済ませる感覚ですね。
よくある質問
Q: 日本人はなぜ病気でもないのにマスクをするのですか？ A: いくつか理由があります。花粉症シーズンのアレルギー対策、インフルエンザ予防、寒い季節の防寒、そして人によっては安心感や自信のためです。マスクをつける習慣はCOVID-19よりずっと前から根付いています。
Q: 日本ではマスクをつけなければいけませんか？ A: いいえ。現在、ほとんどの公共の場でマスクの着用は義務ではありません。つけるかどうかは完全に個人の自由です。多くの人がつけているのを見かけますが、あなたにも同じことを求められることはありません。
Q: 「マスク美人」「マスク詐欺」とはどういう意味ですか？ A: マスク美人とは、マスクをつけているときに魅力的に見える人のことです。脳が顔の隠れた部分を理想的に補完するため、このような現象が起きます。その逆がマスク詐欺で、マスクを外したときに想像と違ったというユーモラスな表現です。
マスクを付けたい、でも、付けられない
自分はどちらかというと常にマスクをつけて、相手の脳の補完機能を盛大に使ってもらって欲しいと思っています(笑)。
しかし重大な欠点があって…
“暑い！”
めっちゃ汗が出てきます。これ自分だけなんだろうか？
マスクしているとすごく暑くなってきて大量に汗が出てくるんですけど、なんでみんな平気な顔してマスクつけていられるんだろう？なんて思ってます。
ということで、日本でマスクをしている人がいっぱいいたとしても気にすることはないです。付けたくて付けている人が大多数です。実際に病気にかかっていて付けている人は少数だと思います。