TL;DR — Ở bàn ăn Nhật Bản, kiểu ăn mọi người cùng gắp từ đĩa chung là điều bình thường. “Torizuke” (取り分け) là việc gắp thức ăn từ đĩa lớn vào đĩa riêng của mình. Có dùng đũa gắp chung hay không tùy thuộc vào hoàn cảnh và từng gia đình, nhưng cảm giác cùng nhau quây quần bên bàn ăn và chia sẻ thức ăn đã ăn sâu vào văn hóa ẩm thực Nhật Bản.
Bàn Ăn Nhà Tôi Luôn Có Đĩa Lớn
Khi nghĩ lại những bữa ăn ở nhà, trên bàn luôn bày vài món thức ăn được đặt trong đĩa lớn.
Gà chiên, món xào, món kho, sashimi — tất cả đều được bưng ra nguyên đĩa to, mỗi người dùng đũa của mình gắp phần của mình. Đôi khi có đĩa riêng, đôi khi gắp thẳng từ đĩa chung mà không cần đĩa nhỏ. Tôi chưa bao giờ ý thức đây là quy tắc gì, đó chỉ là cảnh quen thuộc hằng ngày.
Phong cách “ăn chung” này đã tự nhiên hoà quyện vào bàn ăn của các gia đình Nhật Bản.
“Torizuke” Là Gì?
“Torizuke” (取り分け) là việc gắp thức ăn từ đĩa lớn vào đĩa riêng của mình, hoặc gắp phần cho người khác.
Ở nhà hàng và izakaya Nhật Bản cũng vậy — thức ăn được gọi lên thường được mang ra trong đĩa lớn hoặc cả nồi, và mọi người cùng nhau chia sẻ là phong cách cơ bản. Khác với bữa ăn theo kiểu mỗi người một phần riêng, ở đây có cảm giác “cả bàn cùng ăn chung.”
Có Dùng Đũa Gắp Chung Không?
Khi gắp từ đĩa chung, việc có dùng “torihashi” (取り箸 — đũa gắp chung) hay không tùy thuộc vào hoàn cảnh và từng gia đình.
Trường hợp nên dùng đũa gắp chung:
- Khi có khách đến nhà
- Ở nhà hàng cao cấp hay những nơi trang trọng
- Khi ăn lẩu (thường đã có đũa gắp chung dùng chung)
Trường hợp dùng đũa ăn của mình gắp trực tiếp cũng không sao:
- Bữa ăn gia đình hay cùng bạn bè thân thiết
- Tiệc nhậu thân mật ở izakaya
- Khi món ăn dễ vỡ vụn mà gắp bằng đũa ăn của mình lại dễ hơn
Không hẳn là quy tắc cứng nhắc, mà gần như “tự nhiên quyết định dựa vào không khí chỗ đó và mức độ thân thiết với người ngồi cùng.”
Có người được dạy “không được dùng đũa của mình gắp thẳng”, nhưng cũng có người suốt đời ở nhà chỉ gắp trực tiếp. Điều này khác nhau nhiều tùy gia đình và vùng miền, nên khó mà nói chắc “ở Nhật nhất định phải thế này.”
Nhà tôi là kiểu không quan tâm đến chuyện đó, nên bây giờ tôi cũng không để ý lắm.
Nhưng vì vẫn có người quan tâm, nên tôi thường nhìn xem trong bàn có ai nhăn mày hay không rồi mới quyết định hành động.
Gần đây cũng có ý kiến cho rằng, xét đến vi khuẩn gây sâu răng, ngay cả trong gia đình cũng nên tránh gắp trực tiếp bằng đũa ăn của mình.
Không Khí “Chia Sẻ” Ở Izakaya
Khi đến izakaya, văn hóa chia sẻ này lại càng rõ nét hơn.
Ở izakaya, kiểu gọi thức ăn cho cả bàn rồi mọi người cùng gắp ăn là phong cách cơ bản. Gọi “gà chiên” thì sẽ ra một đĩa lớn cho cả bàn, đĩa sashimi thập cẩm cũng để mọi người cùng chia. Không có kiểu suy nghĩ “gọi vừa đủ phần mình ăn”, mà không khí là “cùng nhau ăn nhiều món.”
Ở nước ngoài, kiểu mỗi người ăn riêng phần của mình cũng phổ biến, nhưng ở izakaya Nhật, “cả bàn cùng chia sẻ” hầu như là điều hiển nhiên ngầm hiểu.
Nếu không muốn chia sẻ, có thể dùng chiến thuật gọi 2 phần rồi tự mình ăn một phần (cười).
Người Chủ Động Gắp Cho Người Khác Và Người Không
Điều thú vị là khi ăn ở izakaya, có người chủ động gắp chia thức ăn cho mọi người, có người chỉ tự lấy phần của mình.
Những người hay quan tâm đến người khác, hoặc những người nghĩ “mình là người nhỏ tuổi nhất nên phải tỏ lòng kính trọng với người lớn tuổi hơn” — chính những người đó sẽ chủ động gắp chia.
Thường thì người ta hay gắp chia đều món salad ra trước cho từng người.
Đôi khi có ai đó tự nhiên bắt đầu gắp chia, “Đây, mời anh/chị.”
Hành động này thường được hiểu là sự quan tâm, nhưng người nhận cũng phản ứng mỗi người một kiểu. Theo những gì tôi quan sát, có người miệng nói “Ồ, cảm ơn” nhưng trong lòng lại nghĩ “Không cần phải làm vậy đâu. Mình tự lấy được mà.” Trong khi đó cũng có người cảm thấy “Nhóc này trẻ vậy mà biết để ý đến người khác nhỉ.” Ngay cả trong người Nhật cũng chia thành hai phe.
Cũng có người ở Nhật chỉ vì lớn tuổi hơn mà đòi hỏi sự tôn trọng từ người khác.
Nếu gặp người như vậy, bạn không cần phải gắp chia cho họ, và thật ra tôi khuyên bạn ngay từ đầu đừng đi izakaya với người đó luôn (cười).
Những Điều Người Nước Ngoài Nên Biết
Khi ăn cùng người Nhật ở nhà hàng hay izakaya, nếu có đĩa lớn được mang ra, bạn cứ nghĩ đó là “thức ăn để mọi người cùng chia sẻ” thì sẽ tự nhiên hòa nhập hơn.
Nếu có đũa gắp chung thì dùng, sẽ tạo ấn tượng lịch sự. Nếu không có thì dùng đũa của mình gắp trực tiếp cũng không vấn đề gì (đặc biệt ở những nơi thân mật). Nếu bạn chủ động gắp chia cho người khác, đôi khi người ta sẽ nghĩ bạn là “người tinh tế, biết quan tâm.”
Ngược lại, nếu bạn nghĩ “đây là của mình” rồi chiếm hết đĩa chung thì có thể bị cho là không đọc được không khí. Cảm giác “chia sẻ là mặc định” ăn sâu đến mức đó.
Câu hỏi thường gặp
Q: Khi không có đũa gắp chung thì phải làm sao? A: Ở những chỗ thân mật, dùng đũa ăn của mình gắp trực tiếp hầu như không thành vấn đề. Nếu bạn băn khoăn, có thể hỏi “Có đũa gắp chung không?” hoặc lật ngược đầu đũa dùng tạm cũng được.
Q: Ở izakaya, tôi có thể gọi riêng một phần cho mình không? A: Tất nhiên là được. Tuy nhiên, nếu người Nhật ngồi cùng đang có không khí “cùng chia sẻ”, việc chỉ mình bạn gọi riêng có thể hơi lạc lõng. Gọi thêm một món yêu thích thì hoàn toàn không sao.
Q: Dùng đũa ăn của mình gắp từ đĩa chung có phải là thiếu lịch sự không? A: Ở những nơi trang trọng như nhà hàng cao cấp, nên dùng đũa gắp chung. Nhưng ở nhà hay izakaya thân mật, dùng đũa ăn của mình gắp trực tiếp thường được chấp nhận bình thường. Tùy quan hệ và mức độ trang trọng của chỗ đó để quyết định.
Bài viết này được dịch bằng Claude AI. Chúng tôi thành thật xin lỗi nếu có bất kỳ lỗi dịch thuật nào dẫn đến những cách diễn đạt có thể gây phật ý hoặc thiếu lịch sự.
TL;DR — 日本の食卓では、大皿に盛られた料理をみんなでシェアするスタイルが一般的です。「取り分け」とは、大皿から自分の取り皿に料理を移して食べることを指します。取り箸を使うかどうかはシーンや家庭によって異なりますが、食べ物をみんなで囲んで共有するという感覚は、日本の食文化に深く根付いています。
うちの食卓は「大皿」が基本でした
実家での食事を思い出すと、食卓には大きな皿に盛られたおかずがいくつか並んでいました。
唐揚げ、炒め物、煮物、刺身——どれも大皿でドンと出てきて、家族それぞれが箸で自分の分を取って食べます。取り皿を使うこともあれば、そのまま直箸で取るだけのこともありました。特にルールを意識したことはなく、それが当たり前の光景でした。
日本の家庭の食卓には、こういう「シェアスタイル」が自然に溶け込んでいます。
「取り分け」とはなにか
「取り分け」とは、大皿から自分の取り皿に料理を取ること、またはそれを他の人の分まで取り分けてあげることを指します。
日本のレストランや居酒屋でも同じで、テーブルに頼んだ料理がまず大皿や鍋ごと運ばれてきて、みんなで囲んでシェアするのが基本スタイルです。一人一皿のコース料理とは違い、「このテーブルみんなで食べる」という感覚があります。
取り箸を使う？使わない？
大皿から取るとき、「取り箸（とりばし）」を使うかどうかはシーンや家庭によって差があります。
取り箸を使うケース：
- お客さんを招いている場面
- 料亭や少しかしこまった場
- 鍋料理（共用の鍋箸があることが多いです）
直箸でもあまり気にしないケース：
- 家族・親しい友人同士の食事
- 居酒屋でのカジュアルな飲み会
- 素材によっては崩れやすくて直箸の方が取りやすいとき
厳密なルールというより、「場の空気と相手との距離感で自然に決まる」という感じに近いです。
「直箸はダメ」と教わった人もいれば、家ではずっと直箸だったという人もいます。これは家庭や地域によってかなり差があるので、「日本では絶対こう」とは言いにくい部分でもあります。
うちは直箸でも気にしない家庭だったので、今でもそんなに気にすることはないです。
けど、気にする人はやはりいるので、その場において誰か眉をひそめる人がいるかどうかで、行動を決めています。
近年では、虫歯に影響する菌を考えると、家庭内でも直箸はやめた方がいいという意見もあります。
居酒屋での「シェア」の空気感
居酒屋に行くと、このシェア文化がより色濃く出ます。
居酒屋では、テーブル全体で料理を注文して全員でつまむスタイルが基本です。「唐揚げ」を頼めばみんなの分として大皿で来ますし、刺身の盛り合わせも全員でシェアします。「自分の食べる分だけ注文する」という考え方はあまりなく、「みんなでいろいろ食べよう」という空気があります。
外国では料理を「自分のもの」として一人で食べるスタイルも多いと思いますが、日本の居酒屋では「テーブル全体でシェア」が暗黙の前提になっていることがほとんどです。
シェアしたくないなら、注文時に2皿頼んで1つを自分だけ食べる、という戦略もあります(笑)
取り分けを積極的にやる人・やらない人
面白いのは、居酒屋で食事をする時は「取り分けを積極的にする人」と「自分の分だけ取る人」がいることです。
世話好きな人、もしくは、自分が一番下だから目上の人に敬意を持って接しなきゃと思う人がいれば、取り分けという行為が発生します。
大体、最初に出てくるサラダを均等に人数に行き渡るように取り分けることが多いです。
誰かが「はい、どうぞ」と自然に取り分け始めることがあります。
これは気遣いの表れとして受け取られることが多いですが、受け取る人もそれぞれで、私が見てきた感じでは、「おお、ありがとう」と言いつつ、心の中では、「そういう行動しなくていいのに。自分で勝手にやるよ。」と思う人がいる一方、「こいつは年下なのに気が利くやつだな。」と感じる人もいます。日本人の中でも分かれるところだと思います。
ただ単純に年齢が上というだけで、相手に尊敬・敬意を要求する人は日本にもいます。
そういう人がいた場合、取り分ける必要はありませんし、そもそもその人と居酒屋に行かないことをおすすめします。（笑）
外国人が知っておくと役立つこと
日本のレストランや居酒屋で日本人と一緒に食事をするとき、大皿料理が来たら「みんなでシェアするもの」と思っておくと自然に溶け込みやすいです。
取り箸があればそれを使うと丁寧な印象を与えられますが、なければ直箸でも特に問題はありません（特にカジュアルな場では）。料理を他の人の分も取り分けてあげると、「気が利く人だ」と思ってもらえることもあるでしょう。
逆に、「これは自分のもの」という感覚で大皿料理を独占してしまうと、ちょっと場の空気が読めていないと思われるかもしれません。そのくらい「シェアが前提」の感覚は強いです。
よくある質問
Q: 取り箸がないときはどうすればいい？ A: 直箸で取ってもカジュアルな場ではほとんど問題ありません。気になる場合は「取り箸ありますか？」と聞くか、使い捨て箸を裏返して取り箸代わりにする人もいます。
Q: 居酒屋で食べたい料理だけ一人分頼んでもいい？ A: もちろんOKです。ただ、同席している日本人が「シェアしよう」という空気を出していたら、一人だけ自分の料理を別に頼むと少し浮くことがあります。一品だけ自分の好みで追加注文する程度なら全然問題ありません。
Q: 「直箸」はマナー違反？ A: 厳密な場（料亭など）では取り箸を使うのが正式ですが、家庭や居酒屋などカジュアルな場では直箸でも普通に受け入れられます。相手との関係性と場の格式で判断するといいでしょう。